logo

fb youtube rss

Σύνδεση


ΑΠ’ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ Μ. ΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ «ΘΑΥΜΑ ή ΑΠΑΤΗ ΤO ΑΓΙΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ» ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠ’ ΤΟ "ΧΑΜΕΝΟ" ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ ΚΟΡΑΗ: «ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΟΙΣ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ». ΜΕΡΟΣ Α
ολόκληρο το κείμενο απ’ το "χαμένο"  βιβλίο του

Αδαμαντίου Κοραή:

«Περί του εν Ιεροσολύμοις αγίου φωτός».

Τα προσωπα του διαλογου:  Φωτιος  -  Καλλίμαχος

ΜΕΡΟΣ  Α

Φ.  Σ’ ερώτησα και άλλοτε, και δεν ηθέλησες ποτέ να με φανερώσεις καθαρά την γνώμη σου.

Κ.  Περί τίνος;

Φ.  Περί του εις Ιερουσαλήμ θαυματουργούμενου αγίου φωτός.

Κ.  Άγιον φώς άλλο δεν γνωρίζω παρά το «Φώς εκ φωτός, θεόν αληθινόν εκ θεού αληθινού» ως μαρτυρεί το Σύμβολο της πίστεως.

Φ. Ουδέ εγω αμφιβάλλω περί τούτου. Αλλ’ εις τούτου του Φωτός τον τάφον, αν πιστεύσωμεν τους αγιοταφίτας και τους επιστρέφοντας απο την Ιερουσαλήμ προσκυνητάς, φαίνεται κατ’ έτος άλλο φως υλικόν, εκ του οποίου ανάπτουν οι προσκυνηταί τας λαμπάδας των.

Κ.  Τρόπους και μέσα να φωτίζωσι το σκότος ευρήκασι οι άνθρωποι πολλά, και η πρόοδος της φυσικής επιστήμης τους εδίδαξε πλειότερα. Εις τα φωτισμενα της

Ε. Τροπους και μεσα να φωτιζωσι το σκοτος ευρηκασιν οι ανθρωποι πολλα, και η προοδος της φυσικης επιστημης τους εδιδαξε πλειοτερα. Εις τα φωτισμενα της Ευρωπης εθνη σημερον, το πλέον ασθενες παιδαριον, η πλέον χυδαια γυνη, αναπτουν φως, εις ριπην οφθαλμου, με τα γνωστα φωσφορικα πυρεια (briquets phosphoriques).

Φ. Τα γνωριζω.

Κ. Με κανενα τροπον παρομοιον πιθανον οτι αναπτει τις πρωτον επανω του αγιου ταφου την λαμπαδα του, κ´ επειτ´ απ´ αυτην οι λοιποι τας ιδικας των.

Φ.  Οχι με τουτους, τους γνωστους τροπους, αλλ´ εξ ουρανου, λεγουν, καταβαινει το Φως.

Κ. Εξ ουρανού ψευδοκαταίβατα φωτα, μας εφύλαξεν η ιστορια πολλα. Ενθυμασαι βεβαια, τι λεγει ο Παυσανιας περι των ναων της Λυδιας, οπου οι  Ιερεις αναπταν τα ξυλα δια τας θυσιας με πυρ αορατον[1]. Τοιουτον τι εγινετο εις την Εγνατιαν, πολιν Ιταλικην[2]. Τοιουτον εις την Μακεδονιαν εις το  Ιερον του Διονυσου[3]. Τοιουτον ακομη εις την νησον Τηνον[4], και εις οχι ολιγας αλλας πολύις της Ασιας και της Ευρωπης. Ταυτα ησαν τα προ Χριστου.  Αν θελης νεωτερα, αναγνωσε τον Ζωσιμον, συγγραφεα της πεμπτης μετα Χριστον εκατονταετηριδος.

Φ. Toν ανεγνωσα, αλλα δεν ενθυμουμαι τι λεγει.

Κ. Ιστορει με μεγαλην ευλαβειαν (ως εθνικος) το φαινομενον κατα την εορτην της Αφροδιτης εις τον αερα φως, ποτε μεν σφαιρουιΔυσ, ποτε δε εις σχημα λαμπαδος, και τον απειρον χρυσον και αργυρον, οσον εθησαεριζαν οι  Ιερεις δι´ αυτο.[5]

Φ. Που και ποτε;

Κ. Σε ειπα, κατα την πεμπτην εκατονταετηριδα.  Ο δε τοπος ητον εις την Συριαν, εις αυτο της Αφροδιτης το  Ιερον, πλησιον της  Ηλιουπόλεως[6]. Εις την εορτην ταυτης της θεας εθαυματουργειτο το θαυμα.

Φ. Αλλ εκεινα ησαν μηχανουργηματα λαοπλανων  Ιερεων εθνικων. Εγω λαλω περι χριστιανων.

Κ. Με λεγεις λοιπον θαυμα εθνικον ενεργουμενον απο χριστιανους, ηγουν πραγμα αδυνατον.

Φ. Δεν πιστευεις λοιπον τα θαυματα!

Κ. Δεν ηπιστησα ποτε εις τα αληθινα θαυματα, αλλα βλεπεις οτι εγιναν πολλακις, κ´ ενδεχομενον να γινωνται ακομη, απο μη Χριστιανους, και ψευδοθαυματα. Τι παραδοξον, αν ευρεθησαν και μεταξυ Χριστιανων τοιουτοι θαυματουργοι.

Φ. Με βαλλεις εις δεινην αποριαν.

Κ. Δεν πρεπει ν´ απορης, αν εχης ιδεαν ακριβη του θαυματος. Τι ονομαζεις θαυμα;

Φ.  Εργον της παντοδυναμιας του θεου εναντιον των νομων της φυσεως.

Κ. Ειναι λοιπον το θαυμα αταξια της φυσεως. Τις εδιαταξε την φυσιν; τις εδωκε νομαυς σταθερους εις αυτην, οποιους βλεπομεν καθημεραν απαραβατους, εις ζωα, εις φυτα, εις ορυκτα, ηλιον, σεληνην, αστερας, εις ενα λογον, εις τον ουρανον και εις την γην;

Φ.  Η απειρος δυναμις και σοφια του δημιουργου της φυσεως.

Κ. Απο την απειρον λοιπον ταυτην σοφιαν του τεχνιτου συμπεραινεται, οτι θαυματα η δεν επρεπε να γινωνται ολοτελα, ή να συμβαινωσι σπανιωτατα και δια μεγαλας αναγκας.  Εν απο τα απαραιτήτως απαιτουμενα εις την εννοιαν του θαυματος ειναι η σπανιοτης, Θαυμα ενεργουμενον συχνα, δεν ειναι πλέον θαυμα, και οστις το πιστευει, κατηγορει ατεχνιαν του Δημιουργου, οτι δεν εδυνηθη να δημιουργηση κοσμον τελειον, ουδε να δωση νομαυς εις αυτον τοιουτους, οποιοι να μη ταρασσωνται, μηδε να ατακτωσι καθημεραν.  Η τι ηθελες ονομασειν, παραδειγματος χαριν, ωρολογάν, του οποιου τα ωρολόγια, αντι να γυριζωνται μιαν φοραν καθημεραν, δια να κινωνται αδιακοπως εικοσιτεσσαρας ωρας, ειχαν χρειαν να γυριζωνται πασαν ωραν; Τεχνικος σε φαινεται τοιουτος ωρολογάς;

Φ. Ουδ´ ωρολογάν ολως ηθελα τον ονομάσειν.

Κ. Ποσον μαλλον λοιπον ο πάνσοφος της φυσεως αρχιτεκτων, ο Αριστοτεχνης θεος, ως τον ονομαζει ο Πινδαρος[7], επρεπε να δωση εις την φυσιν δρομον αδιάκοπον.

Φ. Δεν εμπορεις ομως να αρνηθης οτι τον εδιάκοψε πολλάκις.

Κ. Ναι, οχι ομως πολλάκις, αλλα σπανιωτατα, καθως ειπα, και δια μεγάλας ανάγκας. Τοιαυτη ανάγκη συνεβη εις την φανερωσιν του αληθινου θεου, πρωτον δια της Ιουδαϊκης, επειτα δια της Χριστιανικης θρησκειας, της οποιας προδρομος εγινεν η Ιουδαϊκή.  Η απαραβατος ταξις της φυσεως, ο αδιακοπος δρομος και η σταθερα διαδοχη των ωρων του ενιαυτου, κατα τας διαφορους σχεσεις του ηλιου προς την γην εκαμε τους ανθρωπους να πιστευσωσι δημιουργον αυτον τον ηλιον, επειτα και τους λοιπους αστερας, και να προσφερωσιν εις αυτους την χρεωστουμενην εις τον αληθη Δημιουργον λατρειαν[8]. Τοιαυτη και τοσαυτη του ανθρωπινου γενους πλανη πως αλλως ειχε να διαλυθη παρα με την φανερωσιν του Δημιουργου της φυσεως οστις δεν ητο δυνατον να γνωρισθη χωρις θαυματων; Θελεις μεγαλητεραν της αναγκης ταυτης αναγκην αλλην;

Εφανερωθη λοιπον εις τους ανθρωπους ο αληθης Δημιουργος της φυσεως με τα θαυματα πρωτον της Παλαιας, επειτα και της Νεας διαθηκης, οσα εθαυματουργησεν ο Χριστος, και μετ´ αυτον οι αποστολοι του και οι μετ´ αυτους, εως να εξαπλωθη και να στερεωθη η κηρυχθεισα απ´ εκεινους θρησκεια.

Φ. Και λοιπον δεν γινονται πλέον θαυματα;

Κ.  Οχι, πλην αν μας καταλαβη παλιν παρομοια αναγκη.

Φ. Καλε τι λεγεις!

Κ. Δεν το λεγω εγω, αυτοι πρωτοι οι κηρεξαντες το ευαγγελιον Αποστολοι λεγουν ρητως, οτι τα θαυματα εγινοντο εξαναγκης εις μαρτυριαν και βεβαιωσιν, οτι το κηρυγμα των ητο διδασκαλια θεοπνευστος: «Εξελθοντες εκηρυξαν πανταχου, του Κυριου συνεργουντος, και τον λογον ΒΕΒΑΙΟΥΝΤΟΣ δια των επακολουθουντων σημειων [9]. Και παλιν: α Παρρησιαζομενοι επι τω Κυριω τω ΜΑΡΤΥΡΟΥΝΤΙ τω λογω της χαριτος αυτου, και διδοντι σημεια και τερατα γινεσθαι δια των χειρων αυτων [10].» Το λεγουν επειτα ανδρες αξιοπιστοι, οι πατερες της Εκκλησιας, και εξαιρετως ο Χρυσοστομος, ομολογουντες, οτι εις τους χρονους αυτων δεν εγινοντο πλέον θαυματα.

Φ. Να μη πιστευσω λοιπον οσα λεγουν περι του αγιου φωτος;

Κ.  Οχι, επειδη ουδ´ ο Χρυσοστομος το επιστευεν η μαλλον ουδε το εγνωριζε, διοτι, αν εις τον καιρον του εθαυματουργειτο το αγιον φως, πως ητο δυνατον να λεγη οτι δεν εγινοντο πλέον θαυματα;

Φ. Λεγεις λοιπον λαοπλανους τους αγιοταφιτας.

Κ.  Απαγε! φιλε· ουδ´ εσε συμβουλευω να δωσης εις αυτους τοσον αισχρον επιθετον. Δεν ενθυμασαι τι λεγει ο Χριστος;

Φ. Τι;

Κ. «ος αν ειπη τω αδελφω αυτου, Μωρο, ενοχος εσται εις την γεενναν του πυρος».

Φ. Αλλ´ αν δεν ηναι μωροι, ακολουθει, οτι ειναι πανουργοι, θησαυριζοντες χρηματα μωρων.

Κ. Χεροτερον ακομη τουτο· επειτα συλλογισου, οτι κατηγορεις οχι μονον τους αυτουργους του θαυματος, τους και μονους αξιους κατηγοριας, αλλ´ αυτον τον Μακαριωτατον της  Ιερουσαλημ Πατριαρχην· Κατηγορεις τους λοιπους τρεις Πατριαρχας, ολους τους Αρχιερεις μας, ολον τον κληρον της Ανατολικης εκκλησιας, οι οποιοι δεν ηθελαν υποφερειν τοιουτον ονειδος, εαν...

Φ. Δια τι λοιπον το υποφερουν, δια τι δεν καταλύουν τοιουτον θαυματούργημα;

Κ. Επιθυμουν, μην αμφιβαλλης, την καταλυσιν του, αλλ´ ειναι ταχα εις την εξουσιαν των;

Φ. Δεν ειναι εις την Εξουσιαν των! Απο τινος λοιπον εξουσιαν κρεμεται;

Κ. Του καιρου, της εξαπλωσεως των φωτων εις τον κοινον λαον. Δεν επλασαν αυτοι το θαυμα· το ευρήκασιν απ´ αλλους προ πολλου πλασμενον, και δεν τολμουν να το σαλευσωσι.

Φ. Τινα φοβουνται;

Κ. Αυτους τους Αραβας ληστας, οι οποιοι συμμεριζονται με τους αγιοταφιτας τα κερδη του θαυματος· αυτους (το πλέον αξιοθρήνητον) τους κατέτος τρεχοντας μωρους προσκυνητας του θαυματος.  Η νομιζεις ευκολον μετα μακραν και πολυχρονιον πλανην, να φανερωσης εις τους πλανημενους, οτι εθαυματουργεις δια να τους πλανας;

Φ. Ειπες, οτι δεν εγνωριζεν ο Χρυσοστομος το θαυμα τουτο. Επεθύμουν να μάθω, αν εγινετο καν εις τον καιρον των Αποστολων.

Κ.  Οχι βεβαια, πλην μιαν μονην φοραν, εις την ανάστασιν του Χριστου, οταν εφανη ο αγγελος εις τον ταφον του. Επειδή, κατα του Ευαγγελιστου την μαρτυριαν, η μορφη του αγγελου ωμοιαζε την αστραπην, ακολουθει οτι και ολος ο ταφος εφωτισθη.

Φ.  Ισως εκ τουτου ελαβε την αφορμην το θαυμα.

Κ. Και ποθεν δεν λαμβανουν αφορμας οι θαυματοπλασται; αλλα τουτο εγινε μιαν μονην φοραν, ως ειπα.

Φ. Εισαι βεβαιος, οτι δεν εφωτισθη ο ταφος και το εξης ετος, και τα ακολουθα, καθως φωτιζεται την σημερον.

Κ. Βεβαιος, καθως δεν αμφιβαλλω οτι σε βλεπω την ωραν ταυτην παροντα.

Φ. Ποθεν;

Κ. Πρωτον απο την φυσιν αυτου του πραγματος· εν και το αυτο θαυμα δεν γινεται πλην μιαν μονην φοραν, και δια μεγαλη, ως ελεγαμεν, αναγκην, οποια ητον η αναγκη να βεβαιωθη του Χριστου η αναστασις εις τους γνωρισαντας αυτου και την ζωην και τον θανατον· το εξης και τα ακολουθα ετη δεν ητον αναγκη πλέον ουδεμια να ανανεωθη το αυτο παλιν θαυμα. Βεβαιουται προσετι η παυσις του θαυματος απο την περι αυτου σιωπην αυτων των αποστολων και των καθεξης παλαιων χριστιανων.  Ας υποθεσημεν προσωρας δυνατην την ετησιον ανανεωσιν του θαυματος· ειχαν ισχυροτεραν αποδειξιν αλλην παρα τουτο οι πρωτοι κηρυκες του Ευαγγελιου, δια να πεισωσι τους Ιουδαιους και τους  Ελληνας να επιστρεφωσιν εις τον Χριστον;

Φ.  Οχι βεβαια.

Κ.  Η ισχυροτατη ολων των αποδειξεων ητο...

Φ. Το « Ερχου και ιδε».

Κ. Και μ´ ολον τουτο δεν την εμεταχειρισθησαν ποτε. Φερουν πολλας αλλας αποδειξεις, ενεργουν αλλα τινα θαυματα, χυνουν αυτο των το αιμα, δια να πιστωσωσι την ενσαρκον οικονομιαν, και σιωπουν την ισχυροτατην ολων των αποδειξεων, την ετήσιον επιφανειαν του αγιου φωτος. σιωπα περι αυτης το Ευαγγελιον, σιωπουν αι Πραξεις και αι Επιστολαι των Αποστολων. Πως αλλως εχεις να εξηγησης την τοσην σιωπην;

Φ. Πως αλλως, μα την αληθειαν, πλην διοτι δεν εφαινετο κατέτος εις του Χριστου τον ταφον αγιον φως.

Κ. Την αυτην σιωπην εφυλαξαν και οι πατερες της Εκκλησιας.

Φ. Ωνομασες τον Χρυσοστομον.

Κ. Όχι μόνον αυτός, αλλά και όλοι οι σύγχρονοι του πατέρες εσιωπησαν.  Ο Επισκοπος της Νύσσης Γρηγοριος, αδελφος του μεγαλου Βασιλειου, γραφει επιστολην προς φιλον οστις τον ηρωτησεν, αν χρεωστη ο χριστιανος να υπαγη εις τα  Ιεροσολυμα...

Φ. Την εγνωρισα, αλλα δεν την ανεγνωσα με πολλην προσοχην, επειδη επιστευσα τους νομιζοντας αυτην οχι γνησιαν του Νύσσης επιστολην.

Για τη συνέχεια βλέπε στα «άρθρα» μέρος Β



[1] Παυσαν. V, 27.

[2] PLIN. II, 107. HORAT Salyr. I, 5, §99.

[3] ´Αριστοτελ. Περι θαυμασ. ακουσμ. κεφ. 133.

[4] Αριστοτελ. Περι θαυμασ. ακουσμ.

[5] Ο Ζωσιμος (Ιστρ. Ι, 58) λεγει, οτι το θαυμα εγινετο εως εις τον καιρον του: «Μεχρι των καθ ημας χρονων.» Το  Ιερον της ´Αφροδιτης ταυτης, επονομαζομενης ´Αφακιτιδος, κατεσκαφη απο τον Μεγαν Κωνσταντινον, κατα την τεταρτην εκατονταετηριδα. 

[6] Β  Ηλιουπολις ειναι σημερον ονομαζομενη Βαλβεκα (Balbek).

[7] Παρα Πλουταρχ. Περι των υπο του θ. Βραδ. τιμωρουμ. 4, σελ. 220.

[8] «Προς τον ηλιον και την σεληνην, και Προς Παντας τους αστερας, και Προς Πασαν την στρατιαν του ουρανου, α ηγαπησαν, και οις εδουλευσαν... και οις Προσεκενησαν αυτοις.»  Ιερεμ. η΄, 2.

[9] Μαρκ. ις´, 20.


{backbutton}